TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU
İSTATİSTİĞİN TARİHÇESİ
İstatistik başlangıçta teknik bir disiplin olarak ele alınırken günümüzde bir bilim dalı olarak kendini kabul ettirmiş, ulusal ve uluslararası boyutta gelişmelerin temelini oluşturmuştur. Bilgi çağı olarak adlandırılan gelişmeler istatistiği evrensel bir konuşma dili konumuna getirmiştir.
Günümüzde ulusal ve uluslararası sosyal ve ekonomik gelişme hedeflerinin belirlenmesi ve bu hedeflerin başarısı güncel, güvenilir istatistiklerle sağlanmaktadır. Doğru bilgi, doğru yorum ve doğru karar sürecinde araştırmacılar, politikacılar, karar alıcılar ve tüm bireyler çalışmalarında istatistiki bilgileri etkin olarak kullanmaktadırlar.
İlk çağda bile insanlar bazı toplu olayları belirleme ihtiyacı duymuşlardır. Devletlerin kurulması ile birlikte insanlar sınır belirleme, vergi toplama, toprak dağılımına yönelik amaçlarla kayıt tutmaya başlamışlardır. Büyük bir coğrafyada, farklı ırklar, diller, dinler ve kültürler üzerindeki hakimiyetin devam ettirilmesinin koşullarından birisi şüphesiz kayıt sistemlerinin iyi olmasından kaynaklanmıştır.
CUMHURİYET ÖNCESİ :
Orta Asya da büyük uygarlıklar kuran Türk toplumları tarafından, Hindistan, Çin ve İran'da bilgiye önem verilmiş, İlhanlılar ve Selçuklular döneminde nüfus sayımı çalışmaları yapılmıştır. Osmanlı yönetimince, kuruluş döneminden itibaren geliştirilen idari gelenekler arasında "kayıt sistemleri" de önemsenmiştir. Devlet organları içerisinde yer alan kurumlar tarafından idari ve mali fonksiyonlar yerine getirilirken; ayrıntılı, düzenli, sistematik yapıda belge ve defterlerle derlenmiştir. Ancak bu bilgiler istatistik değerlendirme amaçlı olmayıp, devletin idari ve mali fonksiyonlarının birer yan ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Günümüzde bu bilgileri istatistik amaçlı olarak değerlendirebilmek için yoğun çalışmaların yapılması gerekmektedir.
Tarım ve araziye ait bilgi toplamak amacıyla 1326-1360 ve 1360-1389 yılları arasında toprak ve nüfus sayımları yapılmıştır. 1389 yılında kurulan "Defterhaneler"e ait kayıtlar kısmen de olsa istatistik ihtiva etmektedir. Kanuni Sultan Süleyman genel bir sayım yapılması için çalışmalar başlatmış, bu sayımın her yüzyılda bir tekrarlanmasına ilişkin maddenin Kanunname'de yer almasını sağlamıştır.
Osmanlı yönetiminin modern istatistiki bilgi ve yöntemlerden yararlanma çabaları 19. yüzyılda reform süreci ile başlamıştır. 1830 tarihli nüfus sayımı bunun ilk örneğidir. Tanzimat reformları sonucu merkeziyetçi yapıyı geliştiren Osmanlı yönetimi; eğitim, sağlık, haberleşme, ulaşım vb. alanlarda sorumluluklarını artırmış, dolayısıyla toplum hakkında daha sağlıklı ölçülebilir nitelikte bilgilere ihtiyaç duymuştur.
19. Yüzyılın ilk yıllarından itibaren, merkezi sisteme dayalı olarak, merkez ve taşrada istatistik büroları açılmış, çalışmaları takip ve kontrol etmek üzere merkezi bir organ kurulmuştur. 1891'de yürürlüğe giren "Bab-ı Ali İstatistik Encümeni Nizamnamesi" uyarınca Bab-ı Ali'de kurulan Merkezi İstatistik Encümeni ile istatistik hizmetleri kanuni bir esasa bağlanmıştır. 1918 yılında çıkarılan yeni bir kanunla istatistik faaliyetleri Sadaret'e bağlı İstatistik Müdüriyeti Umumiyesi bünyesinde toplanmış, uygulaması bir yıl devam ettikten sonra yürürlükten kaldırılmıştır. Önceki sistem Cumhuriyet dönemine kadar devam etmiştir.
CUMHURİYET DÖNEMİ ( 1926 – 2005 )
Açıklama
1926 :"Merkezi İstatistik Dairesi" kurulmuştur.
1930 : 1554 Sayılı Kanun ile "İstatistik Umum Müdürlüğü" adını almıştır.
1933 : 2203 Sayılı Kanun ile ?İstatistik Umum Müdürlüğü" görevlerini Umum Müdürü, Müşavirlik, Muavinlik ve 10 Şube ile sürdürmüştür.
1939 : 3656 Sayılı Kanun ile "Taşra Mıntıka Teşkilatı" ve "Fiyat İstatistikleri Müdürlüğü"nün teşkilata dahil edilmesi karara bağlanmıştır.
1945 : Kurumun adı "İstatistik Genel Müdürlüğü" olarak değiştirilmiştir.
1950 :5629 Sayılı Kanun ile 3656 ve 4644 Sayılı Kanunlardaki bazı kadrolar kaldırılarak yeni kadrolar ve yeni faaliyetlerin başlaması öngörülmüş, "Tetkik ve Araştırma Dairesi" kurulmuştur.
1952 : "İstatistik Umum Müdürlüğü" adını tekrar almıştır.
1955 : 6534 Sayılı Kanun ile Genel Nüfus, Genel Tarım ve Genel İşyeri Sayımlarının hangi yıllarda yapılacağına dair hükümler getirilmiştir.
1960 : "İstatistik Genel Müdürlüğü" olarak kurum adı tekrar değiştirilmiştir.
1962 :Devlet Planlama Teşkilatının kurulması kararı ile birlikte 53 Sayılı Kanunla kurumda, Devlet İstatistik Enstitüsü? adı altında yeni bir organizasyon kurulmuştur.
1984 : 219 Sayılı "DİE Başkanlığı'nın Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" ile teşkilat yeniden yapılandırılmıştır.
1989-90 : 357, 367 ve 403 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler ile değişiklikler yapılarak yeni düzenlemeler yapılmıştır.
2005 : 5429 Sayılı Türkiye İstatistik Kanunu ile ?Türkiye İstatistik Kurumu? kurulmuştur. Türkiye İstatistik Kurumu; İstatistik Konseyi ve Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı’ndan oluşmuştur.
TEŞKİLAT YAPISI
5429 Sayılı Türkiye İstatistik Kanunu ile Türkiye İstatistik Kurumu, İstatistik Konseyi ve Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı olarak yapılandırılmıştır. İstatistik Konseyi, Resmi İstatistik Programı ve resmi istatistikler konusunda tavsiyelerde bulunmak, ileriye yönelik görüş ve önerileri kapsayan çalışmalar yapmak üzere oluşturulmuştur. Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı ise; Kanunun uygulanmasını sağlamak ve Kanunla kendisine verilen görevleri yerine getirmek üzere Merkez ve Taşra teşkilatı olarak kurulmuştur.
İSTATİSTİK KONSEYİ
5429 Sayılı Türkiye İstatistik Kanunu ile birlikte Türkiye İstatistik Kurumu?nun bir organı olarak oluşturulan İstatistik Konseyinin başlıca görevi istatistik programının hazırlanması, uygulanması, resmi istatistik ihtiyacının tespiti, gelişimi ve işlevleri konusunda tavsiyelerde bulunmak, ileriye yönelik görüş ve önerileri kapsayan çalışmalar yapmaktır.
Çeşitli resmi kurum, kuruluş ve sivil toplum kuruluşlarından oluşturulan İstatistik Konseyine Türkiye İstatistik Kurumu Başkanı başkanlık eder. Kanunda Konseyin yılda en az bir defa toplanması öngörülmüştür.
TÜİK BAŞKANLIĞI
Merkez Teşkilatı
Merkez teşkilatı, Ana hizmet birimleri, Danışma birimleri ve Yardımcı hizmet birimlerinden oluşur. Başkanlıkta, daire başkanlıkları ve bölge müdürlükleri bünyesinde işlerin niteliğine göre, devamlı veya geçici gruplar ve takımlar oluşturulmuştur
MERKEZ TEŞKİLAT ŞEMASI
BAŞKAN
BAŞKAN
ANA HİZMET
DANIŞMA
YARDIMCI HİZMET
Yardımcısı
Başkan
a) Ulusal Hesaplar
a) Strateji Geliştirme
a) İnsan Kaynakları
Yardımcısı
ve Ekonomik Göstergeler
Daire Başkanlığı
Daire Başkanlığı
Daire Başkanlığı
Başkan
b) Tarım ve Çevre
b) Hukuk
b) Destek Hizmetleri
Yardımcısı
İstatistikleri
Müşavirliği
Daire Başkanlığı
Daire Başkanlığı
Başkan
c) Sanayi ve İş İstatistikleri
c) Basın ve Halkla
Yardımcısı
Daire Başkanlığı
İlişkiler Müşavirliği
d) Sosyal İstatistikler
Daire Başkanlığı
e) Yöntem Araştırmaları
Daire Başkanlığı
f) Dış İlişkiler
Daire Başkanlığı
g) Yayın ve Bilgi Dağıtım
Daire Başkanlığı
h) Bilgi ve İletişim Teknolojileri Daire Başkanlığı
Taşra Teşkilatı
Taşra teşkilatı, ulusal düzeydeki sayım ve araştırma faaliyetlerinde sorumluluk bölgesine ait verilerin derlenmesi, değerlendirilmesi, kalite kontrolü, analizi ve merkeze aktarımı ile bölgesel istatistiklerin alt yapısını oluşturmakla ve üretmekle görevlidir. Bölge Müdürleri bölgesel düzeydeki tüm istatistik faaliyetlerini yürütmek ve yerel birimlerle koordinasyonu sağlamaktan doğrudan TÜİK Başkanına karşı sorumludur.
TÜİK taşra teşkilatı 26 bölge müdürlüğünden oluşmaktadır
GÖREV ve YETKİLERİ
TÜİK;
Resmi İstatistik Programını hazırlamak ve işleyişini izlemek, programda belirlenen istatistiki faaliyetlerin yürütülmesini ve uygulanmasını sağlamakla birlikte, görev verilen diğer kurum ve kuruluşlar tarafından üretilen istatistiklerin de uluslararası standartlara uygunluğunu incelemek,
İstatistik alanında veri ihtiyacı duyulan alanları ve veri derleme yöntemlerini, istatistiki tanım ve sınıflandırmalarını ilgili ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde belirlemek, ulusal kayıt sistemini oluşturmak, gerektiğinde araştırma ve teknik yardım projeleri geliştirmek,
İstatistik alanındaki bilimsel yöntem ve bilgi teknolojilerine ilişkin gelişmeleri ve uluslararası göstergeleri takip etmek, diğer ülkeler ve uluslararası kuruluşlarla işbirliğini sağlamak, ulusal ve uluslararası bilgi ağı ve bilgi akış sisteminin oluşturulmasını koordine etmek,
Ülkenin ekonomi, sosyal, demografi, kültür, çevre, bilim ve teknoloji alanları ile gerekli görülen diğer alanlardaki istatistikleri derlemek, değerlendirmek, analiz etmek, yayımlamak, resmi istatistik sonuçlarının bilimsel ve teknik açıklamalarını yapmak,
Kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsenen temel ilkeler çerçevesinde, Kurumun orta ve uzun vadeli strateji ve politikalarını belirlemekle
görevli bilimsel ve teknik bir kurumdur.
TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU
UZMAN YARDIMCILIĞI BİLGİ NOTU
• Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu Uzman Yardımcılığı Giriş Sınavını kazananlar TÜİK Uzman Yardımcısı olarak atanırlar.
• TÜİK Uzman Yardımcılığı 5429 sayılı kanunla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 36.maddesi “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11) numaralı bendinde Başbakanlık Uzman Yardımcıları, Devlet Planlama Teşkilatı Uzman Yardımcıları, Devlet Personel Başkanlığı Uzman Yardımcıları, Hazine Uzman Yardımcılarının yer aldığı grupta yerini alan kariyer Uzman Yardımcılığıdır.
• TÜİK Uzman Yardımcısı kadrosuna atananlar;
a) 3 yıl fiilen çalışmak (adaylıkta geçen süre dahil),
b) Bu sürede olumlu sicil almak kaydıyla,
c) Kurumun görev alanına giren konularda tez hazırlamak,
d) Hazırlanan tezin, tez jürisi tarafından kabul edilmesi halinde açılacak yeterlilik sınavına girme hakkı kazanır.
• Yeterlilik sınavlarında başarılı olan TÜİK Uzman Yardımcıları, Kamu Personeli Dil Sınavı (KPDS) İngilizce, Fransızca, Almanca dillerinden birinden sınava katılarak (C) düzeyinde belge alması halinde TÜİK Uzmanlığına atanır.
• TÜİK Uzman Yardımcılığında geçirilen süre (askerlik veya ücretsiz izinde geçirilen süreler hariç) beş yılı aşamaz.
• Tezi kabul edilmeyenler, yeterlilik sınavlarında başarı gösteremeyenler veya dil belgesini en geç 5 yıl içinde alamayanlar durumlarına uygun diğer kadrolara atanırlar.
• Yeni göreve başlayan TÜİK Uzman Yardımcısının sözleşmeli maaşı yaklaşık olarak 2.000 YTL. dir.
İLETİŞİM BİLGİLERİ
Necatibey Cad. No:114
Bakanlıklar/ANKARA
Tel: 0. 312. 410 0 410
www.tuik.gov.tr
